पूर्वी नवलपरासी- पूर्वी नवलपरासीको हुप्सेकोट गाउँपालिका–६ स्थित घाँगी भीरबाट निरन्तर धुवाँ निस्किरहेको विषयमा अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्न विशेषज्ञ टोली स्थलगत रूपमा आउने भएको छ।
खानी तथा भूगर्भ विभागका प्रवक्ता नारायण बाँस्कोटाका अनुसार विभागका विज्ञ प्रकाश लुइँटेलको नेतृत्वमा चार सदस्यीय टोलीलाई घाँगी भीरमा स्थलगत अध्ययन तथा अनुसन्धानका लागि खटाइएको हो।
आवश्यक उपकरणसहित घटनास्थल पुग्ने विशेषज्ञ टोलीले भीरबाट निस्किरहेको धुवाँ तथा देखिएको आगोको कारणबारे अध्ययन गर्नेछ। स्थलगत अध्ययन तथा आवश्यक परीक्षणपछि धुवाँ निस्किनुको वास्तविक कारण र सम्भावित जोखिमबारे तथ्य बाहिर आउने अपेक्षा गरिएको छ।
हुप्सेकोट गाउँपालिका–६ स्थित पेलेगा र भडारी गाउँको बीचमा पर्ने पहाडबाट गत चैतदेखि निरन्तर धुवाँ निस्किरहेको स्थानीयले बताएका छन्। सो क्षेत्रमा करिब दुई वर्षअघि पहिरो गएको थियो।
सुरुवाती समयमा सामान्य देखिएको धुवाँको मुस्लो पछिल्लो समय बढ्दै गएपछि स्थानीय बासिन्दा त्रसित बनेका छन्। धुवाँसँगै अमिलो तथा बारुदजस्तो गन्ध आउने गरेको स्थानीयको भनाइ छ।
लामो समयदेखि धुवाँ निस्किरहेको भए पनि यसको कारणबारे स्पष्ट तथ्य बाहिर नआएको अवस्थामा अब विशेषज्ञ टोलीले गर्ने स्थलगत अध्ययनलाई स्थानीयले चासोका साथ हेरेका छन्।
अब घाँगी भीरबाट निस्किरहेको धुवाँ प्राकृतिक प्रक्रिया हो वा भूगर्भभित्रको कुनै गतिविधिको संकेत—विशेषज्ञको अध्ययनपछि यसको जवाफ आउने अपेक्षा गरिएको छ।
पूर्वी नवलपरासीको हुप्सेकोट गाउँपालिका–६ स्थित घाँगी भीरबाट पछिल्लो ६ महिनादेखि निरन्तर धुँवाको मुस्लो निस्किरहेको छ। पेलेगा र भडारी गाउँको बीचमा पर्ने पहाडमा दुई वर्षअघि पहिरो गएको थियो।
त्यही ठाउँमा जमिनमुनिबाट गत चैतदेखि निरन्तर धुँवा निस्किरहेको स्थानीय दानबहादुर राना मगरले बताए। करिब १८ वर्ष पहिले सोही क्षेत्रको दक्षिण भेगमा पनि धुँवाको मुस्लो निस्किएको थियो। केही समयपछि त्यहाँ आफै निभ्यो, अहिले फेरि अर्को ठाउँमा धुँवाा निस्किएको हो।
‘धुँवा अमिलो, वारुदजस्तो स्वादको मानेका छौं। नजिकको बस्तीका बासिन्दालाई श्वास फेर्न गाह्रो बनाइसक्यो,’उनले सुनाए।
धुँवाको मुस्लो निस्किरहेको ठाउँमा सुकेको घाँस, दाउरा राखिएमा आफैँ आगो बल्ने गरेको छ। हुप्सेकोट गाउँपालिका–६ फलाम खानी भएको क्षेत्र हो। अहिले धुँवा निस्किरहेको स्थानको तल्लो भागको खोला किनार सबै पहेँलो छ भने त्यहाँको पानी फिटकिरीको स्वादजस्तो छ।
पहिले बाजेको पालामा त्यहाँ फलाम निकाल्ने र त्यसबाट खुकुरी निर्माण गर्ने गरिएको स्थानीय ७० वर्षीय गमबहादुर सुनारी मगरले सुनाए। पहिरो गएको स्थानमा गन्हाउने धुँवा निस्कनुले पेलेगामा बसोबास गर्ने ५ सय नागरिक जोखिममा रहेकाले अध्ययन गरी समाधान गर्नुपर्ने उनले बताए। ‘पानी परेको समयमा पनि धुँवा निस्कन रोकिँदैन, अनि रातभर जाग्रम बस्छौं, कतै बस्ती नै लैजाने हो कि आगो लागेर भन्ने डर लागिरहन्छ,’ उनले भने।
धुँवा निस्किएको ठाउँभन्दा करिब ५ सय मिटर टाढा पेलेगामा ४४ घरधुरी बस्छन्। पहिरोसँगै जमिनमुनिबाट निरन्तर धुँवा निस्कने क्रम नरोकिएपछि बस्ती नै जोखिम पर्ने चिन्ता स्थानीयको छ। यस क्षेत्र नजिकै धैवादी फलाम खानी छ। फलाम खानी नजिक भएको, ग्यास वा धातुको खानीसमेत हुनसक्ने हुँदा यसको तत्काल अनुसन्धान गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ।
लामो समयदेखि स्थानीयले धँवा निस्किरहेको जानकारी गराएपछि विस्तृत अध्ययन गरेर वास्तविकता पत्ता लगाउन केन्द्र सरकारसँग अनुरोध गरिएको र आवश्यक समन्वय भैरहेको हुप्सेकोट गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मीदेवी पाण्डेले बताइन्।
‘पानी परेको समयमा धुँवा झनै फैलिएको भन्ने जानकारी भएपछि स्थलगत अनुगमन गर्दा भासिएको जमिनमा धुँवा निस्किरहेको र वरपरका बोटविरुवा पोलिएको भेटियो। अब जमिनबाट धुँवा निस्कने विषय सामान्य होइन भनेर यसको कारण पत्ता लगाएर समाधानतर्फ लाग्छौँ,’ उनले भनिन्।
घाँगी भीरमा देखिएको असामान्य गतिविधिलाई सामान्य घटनाका रूपमा नलिन नवलपुर–१ बाट निर्वाचित प्रतिनिधिसभा सदस्य राजन गौतमले आकस्मिक समय लिएर सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका थिए। खानी तथा भूगर्भ विभागले यस विषयमा अध्ययन गर्ने तयारी गरेको छ।
